Γιατί επιλέξαμε τα αρπακτικά πουλιά και τους πελαργούς

Τα αρπακτικά πουλιά αποτελούν δείκτη για την καλή «υγεία» του φυσικού περιβάλλοντος, επειδή βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής πυραμίδας. Οι μειώσεις στους πληθυσμούς τους αντανακλούν τις επιπτώσεις συγκεκριμένων προβλημάτων σε πολλά άλλα είδη (φυτά, έντομα, μικρά θηλαστικά) και ταυτόχρονα αντικατοπτρίζουν την καταστροφή, υποβάθμιση ή αλλαγή της κατάστασης των βιοτόπων τους, των χώρων δηλαδή που αυτά χρησιμοποιούν για να ζήσουν.  Για το λόγο αυτό τα αρπακτικά πουλιά θεωρούνται αξιόπιστοι βιολογικοί δείκτες.

Επιπλέον  τα αρπακτικά έχουν ένα σπουδαίο εξυγιαντικό ρόλο στη φύση, καθώς συντελούν στον έλεγχο των πληθυσμών ζώων που βρίσκονται πιο χαμηλά στην τροφική αλυσίδα. Κάποια εξειδικευμένα είδη αρπακτικών, όπως οι γύπες καθαρίζουν την ύπαιθρο από τα ψοφίμια, άλλα, όπως οι αετοί προτιμούν να θηρεύσουν ασθενικά άτομα περιορίζοντας την εξάπλωση επιδημιών, ενώ κάποια από τα μικρότερα και περισσότερο εξειδικευμένα αρπακτικά (γερακίνες και μικρόσωμα γεράκια) βοηθούν στον έλεγχο του υπερπληθυσμού αρουραίων, ποντικιών ή εντόμων ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές. Έτσι δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι τα αρπακτικά πουλιά είναι «ο ακρογωνιαίος λίθος» της φυσικής επιλογής και ισορροπίας.

Οι πληθυσμοί των περισσότερων αρπακτικών που φωλιάζουν στην Ελλάδα δυστυχώς μειώνονται και μάλιστα ορισμένα βρίσκονται πλέον στα όρια της εξαφάνισης από τη χώρα μας. Σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009), τα αρπακτικά είναι η ομάδα των πουλιών που αντιμετωπίζει τα σοβαρότερα προβλήματα σε σχέση με άλλες ομάδες πουλιών.

Τα στατιστικά στοιχεία της ΑΝΙΜΑ από τις εισαγωγές  άγριων ζώων προς περίθαλψη επιβεβαιώνουν δυστυχώς τη διαπίστωση ότι τα αρπακτικά πουλιά αποτελούν την κύρια κατηγορία άγριων ζώων που παραλαμβάνεται προς περίθαλψη. Η κυριότερη αιτία είναι ο τραυματισμός τους από όπλο, αν και το κυνήγι και ο φόνος τους απαγορεύονται εδώ και χρόνια πολύ αυστηρά. Άλλες αιτίες αποτελούν οι δηλητηριάσεις από δολώματα (φόλες) που τοποθετούνται  παράνομα για τη θανάτωση συνήθως θηλαστικών για διάφορους λόγους, αλλά παραπλεύρως πλήττουν και τα αρπακτικά πουλιά που συχνά τρέφονται με ψοφίμια (ιδιαίτερα τον χειμώνα), τα τροχαία ατυχήματα και οι ηλεκτροπληξίες,

Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα ειδών που οι πληθυσμοί τους απειλούνται πάρα πολύ σοβαρά αποτελούν: ο γυπαετός που πρόσφατα εξαφανίστηκε από ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και φωλιάζει πλέον μόνο στην Κρήτη, ο ασπροπάρης που από το 2007 χαρακτηρίζεται ως παγκοσμίως απειλούμενος με εξαφάνιση και αποτελεί το πιο απειλούμενο είδος πουλιού της Ηπείρου, και το όρνιο μαζί με το χρυσαετό που έχουν υποστεί δραματική συρρίκνωση των πληθυσμών τους τα τελευταία χρόνια. Όμως και μικρότερα αρπακτικά έχουν μειωθεί δραματικά, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τα κιρκινέζια που ζουν σε αγροτικές περιοχές και φωλιάζουν σε πόλεις και χωριά.

Όλα τα παραπάνω είδη συμπεριλαμβάνονται στα εμβληματικά είδη του Εθνικού Δρυμού Βίκου – Αώου και του σημερινού Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου και αποτελούν είδη – κριτήρια που χρησιμοποιούνται για το χαρακτηρισμό μιας περιοχής ως σημαντικής για τη διατήρηση των πουλιών. Ταυτόχρονα η πόλη των Ιωαννίνων αποτελεί επίσης Σημαντική για τα Πουλιά Περιοχή της Ελλάδας, η οποία προστατεύεται μάλιστα ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας, επειδή σε αυτή φωλιάζει το κιρκινέζι που μάλιστα είναι ένα γεράκι που αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο μεσοπρόθεσμο μέλλον.

Εκτός από την οικολογική τους αξία και την ανάγκη διατήρησής τους τα αρπακτικά πουλιά κατέχουν μια ιδιαίτερη θέση στον ανθρώπινο πολιτισμό ως σύμβολα θεϊκότητας, εμβλήματα θεών και κοινωνοί των μηνυμάτων τους στους ανθρώπους. Ο αετός του Δία των αρχαίων Ελλήνων, οι σταυραετοί των δημοτικών τραγουδιών της νεότερης Ελλάδας, η θλιβερή ιστορία του γκιώνη και καθημερινές εκφράσεις όπως «Είσαι τσίφτης», «Είσαι ξεφτέρι», «Είσαι σαΐνι», που συχνά χρησιμοποιούμε για να χαρακτηρίσουμε κάποιον άνθρωπο έξυπνο, αποτελεσματικό, γρήγορο, αλλά κι η έκφραση  «Πιάνει πουλιά στον αέρα» που λέμε για να δηλώσουμε τη σβελτάδα, την ακρίβεια και τη γρηγοράδα κάποιου ανθρώπου φανερώνουν μια σχέση πολύ κοντινή με αυτούς τους γητευτές των αιθέρων.

Ο συνδυασμός των παραπάνω παραγόντων μας οδήγησε να επιλέξουμε τα αρπακτικά πουλιά σαν οδηγούς για το ταξίδι μας στα βουνά του Εθνικού Δρυμού Βίκου –Αώου και στην πόλη των Ιωαννίνων.  Επιπρόσθετα στην πόλη των Ιωαννίνων θα μας ξεναγήσουν και τα λελέκια, οι πελαργοί δηλαδή, που αποτελούν τα πιο αγαπητά πουλιά των Γιαννιωτών. Μικρές καθημερινές ιστορίες για τα λελέκια έχουν άλλωστε να διηγηθούν οι περισσότεροι Γιαννιώτες, μικροί και μεγάλοι.

Πελαργοί κι αρπακτικά πουλιά, πάνω στις ισχυρές φτερούγες τους θα μας ταξιδέψουν στα δικά τους λημέρια και με τα μάτια τους θα μας μάθουν να δούμε αθέατες και άγνωστες γωνιές της φύσης της Ηπείρου. Ρωτώντας τους ανθρώπους που ζουν δίπλα τους θα μάθουμε πολλές ιστορίες και όταν μάθουμε να τα παρατηρούμε και να τα αναγνωρίσουμε σαν κομμάτι της καθημερινότητάς μας θα έχουμε κι εμείς τις δικές μας ιστορίες να πούμε για αυτά.  Καλό μας ταξίδι λοιπόν….

 

Τα απειλούμενα είδη

Όταν λέμε «απειλούμενα» είδη αναφερόμαστε σε αυτά, τα οποία διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο εξαφάνισης από το φυσικό τους περιβάλλον. Η επιλογή τέτοιων απειλούμενων ζώων ή των φυτών βασίζεται σε ένα σύστημα που έχει εγκαθιδρύσει η IUCN (International Union for the Conservation of Nature - Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης). To σύστημα αυτό, αποτελεί στην ουσία μια ιεράρχηση των ειδών, από τα περισσότερο στα λιγότερο απειλούμενα. Έτσι ξεχωρίζοντας εκείνα που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο εξαφάνισης, προβάλλεται η ανάγκη προστασίας τους και υιοθετούνται ειδικά μέτρα διατήρησής τους.  Τα είδη αυτά αναφέρονται σε ένα έντυπο που ονομάζεται Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων, επειδή συνδέει συνειρμικά το κόκκινο χρώμα με τον κίνδυνο.

Η κάθε χώρα (σε άλλες χώρες ακόμη και η κάθε περιφέρεια) εκδίδει το δικό της Κόκκινο βιβλίο, το οποίο οφείλει να αναθεωρεί σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε αυτό να χρησιμοποιείται ως δείκτης της κατάστασης της βιοποικιλότητας, βαρόμετρο τυχόν αλλαγών και βασικό εργαλείο επιλογής των ειδών με προτεραιότητα για προστασία, ώστε να ιεραρχηθούν οι απαραίτητες δράσεις για την διατήρησή τους και να γνωρίζουν, όχι μόνο οι ειδικοί αλλά ο καθένας μας, τι πρέπει (και τί δεν πρέπει) να κάνει ώστε να τα προστατεύσει ή ακόμη και για να αποκαταστήσει τον πληθυσμό τους. Τα είδη που αξιολογούνται ως απειλούμενα υπάγονται σε μια από τις τρεις ακόλουθες κατηγορίες κινδύνου:

ΚΡΙΣΙΜΩΣ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΝΤΑ-CRITICALLY ENDANGERED (CR): Είδη που αντιμετωπίζουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης από το φυσικό τους χώρο στο άμεσο μέλλον.

ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΝΤΑ-ENDANGERED (ΕΝ): Είδη που αντιμετωπίζουν πολύ υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο φυσικό τους περιβάλλον στο άμεσο μέλλον.

ΤΡΩΤΑ-VULNERABLE (VU): Είδη που δεν εντάσσονται στις παραπάνω κατηγορίες, αλλά αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο μεσοπρόθεσμο μέλλον.

 Το Κόκκινο βιβλίο περιλαμβάνει επίσης είδη: 

ΣΧΕΔΟΝ ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ-NEAR THREATENED (NT): Είδη που είναι πιθανό να ενταχθούν στις παραπάνω κατηγορίες απειλούμενων στο άμεσο μέλλον.

ΜΕΙΩΜΕΝΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ - LEAST CONCERN (LC): Είδη σχετικά κοινά ή ευρέως διαδεδομένα είδη.

ΑΝΕΠΑΡΚΩΣ ΓΝΩΣΤΑ - DATA DEFICIENT (DD): Είδη για τα οποία δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε να αξιολογηθεί η κατάστασή τους, αλλά εφόσον αυτά βρεθούν, μπορεί να αποδειχθεί ότι στην πραγματικότητα πρέπει να ενταχθούν σε μια κατηγορία κινδύνου.

 

Τα αρπακτικά πουλιά

Τα αρπακτικά πουλιά είναι είδη που τρέφονται αποκλειστικά με άλλους ζωικούς οργανισμούς, τους  οποίους συλλαμβάνουν με τα πόδια τους. Διακρίνονται σε  είδη ημερόβια, που κυνηγούν τη μέρα, και νυκτόβια, που κυνηγούν τη νύχτα. Στην Ελλάδα  έχουν παρατηρηθεί 37 ημερόβια και 9 νυκτόβια αρπακτικά είδη πουλιών. Αν και ποικίλουν πολύ σε μέγεθος και εμφάνιση όλα μοιράζονται κάποια βασικά χαρακτηριστικά που τα κάνει μια τόσο ξεχωριστή οικογένεια. 

Ειδικές μορφολογικές προσαρμογές καθιστούν τα αρπακτικά πουλιά πολύ ικανούς κυνηγούς. Αυτές είναι η εξαιρετική όραση, η οξύτατη ακοή, τα μακριά, γαμψά, δυνατά και κοφτερά νύχια, τα γαμψά ράμφη, η πανίσχυρη πέψη και η ικανότητα ισχυρού ελέγχου της πτήσης τους που τους επιτρέπει να καταδιώκουν τη λεία τους με επιτυχία. Το σχήμα των φτερούγων και της ουράς είναι εκείνα που καθορίζουν την ταχύτητα της πτήσης, την ευκινησία, το αργό γυροπέταγμα σε μεγάλα ύψη, τη δυνατότητα ελιγμών ή τη στάση τους στον αέρα.

Τα ημερόβια αρπακτικά διακρίνονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες: στα Αετόμορφα (αετοί, γύπες, γερακίνες, ξεφτέρια, σαΐνια κ.α.) και στα Ιερακόμορφα (γεράκια).

Στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, όλα τα είδη των αρπακτικών πουλιών προστατεύονται αυστηρά από το νόμο. Απαγορεύεται δηλαδή το κυνήγι, η ταρίχευση, η σύλληψη και κατοχή, η διατήρηση σε αιχμαλωσία, η συλλογή αυγών, η καταστροφή των φωλιών, καθώς και η σκόπιμη ενόχλησή τους.

Εδώ μπορείτε να δείτε φωτογραφίες των παρακάτω πουλιών.

 

1. Οι γύπες

 Οι γύπες είναι πολύ μεγάλα αρπακτικά πουλιά που ανεμοπορούν με τις μεγάλες, πλατιές φτερούγες τους ψάχνοντας για κουφάρια νεκρών ζώων. Οι γύπες ονομάζονται και “καθαριστές” της φύσης γιατί τρέφονται αποκλειστικά με πτώματα και εμποδίζουν με τον τρόπο αυτό τη μετάδοση μολυσματικών ασθενειών. Τέσσερα είδη γυπών της χώρας μας “συνεργάζονται”  για να εξαφανίσουν μέσα σε λίγη ώρα ένα ψοφίμι: Οι μαυρόγυπες με το ισχυρό τους ράμφος κόβουν και τρέφονται με το σκληρό δέρμα και τους τένοντες, τα όρνια με το μακρύ τους λαιμό εισχωρούν στο κουφάρι και τρώνε κυρίως τα εντόσθια και τα άλλα μαλακά μέρη, οι ασπροπάρηδες ξεκοκαλίζουν με το μυτερό ράμφος τους τα υπολείμματα κι ο μοναχικός γυπαετός τρέφεται αποκλειστικά με τα κόκαλα, τα οποία καταπίνει ατόφια ή τα σπάει σε ειδικές «σπάστρες». Και τα τέσσερα είδη γυπών που απαντούν στη χώρα μας είναι δυστυχώς πλέον σπάνια και απειλούμενα.

 

1.1.    Ο  γυπαετός (Gypaetus barbatus)

Στην Ήπειρο τον λένε: κοκαλά ή οξυά.

Πώς μοιάζει;

O γυπαετός είναι ένα τεράστιο αρπακτικό πουλί, με στενές και μακριές φτερούγες και μακριά ρομβοειδή, σαν του κάστορα, ουρά. Τα ενήλικα έχουν σώμα μπεζ που γίνεται πορτοκαλί όταν τρίβονται στα βράχια. Χαρακτηριστικές είναι οι μαύρες τρίχες στο ράμφος που μοιάζουν με γενειάδα και δίνουν στον γενειοφόρο γυπαετό το επιστημονικό του όνομα (Gypaetus barbatus, barba= γενειάδα) .

Πού ζει;

Θα τον δούμε σε απρόσιτους γκρεμούς, βράχια, απότομες ορθοπλαγιές και σάρες. Το χειμώνα αναζητά την τροφή του, δηλαδή κόκαλα νεκρών ζώων στα ορεινά βοσκοτόπια των ψηλότερων βουνοκορφών και το χειμώνα χαμηλότερα σε κοιλάδες, ακολουθώντας τα κοπάδια που αποτελούν την κύρια πηγή τροφής του όπου δεν υπάρχουν άγρια ζώα (π.χ. αγριόγιδα).

Που φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει μια τεράστια φωλιά σε μικρές σπηλιές, κοιλότητες ή προεξοχές βράχων. Τη χτίζει με κλαδιά, κόκαλα και την στρώνει με μαλλί προβάτων.

Απειλείται;

Καθώς τρέφεται αποκλειστικά με πτώματα  απειλείται από τα δηλητηριασμένα δολώματα που αποτελούν τη βασική αιτία εξαφάνισής του από την ηπειρωτική Ελλάδα. Στην Κρήτη όπου συνεχίζει να φωλιάζει επιπλέον απειλείται από τη λαθροθηρία, την όχληση στα μέρη όπου αναπαράγεται, την υποβάθμιση του βιοτόπου του λόγω τουριστικής και οικιστικής πίεσης και τη μείωση της ελεύθερης βόσκησης.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Ο γυπαετός αποτελούσε στο παρελθόν κοινό είδος των βουνών της χώρας μας. Σήμερα αποτελεί το σπανιότερο είδος γύπα στην Ελλάδα. Αναπαράγεται μόνο στην Κρήτη και θεωρείται απειλούμενος με εξαφάνιση σύμφωνα με το Ελληνικό Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων (2009).

Πότε και που θα τον δούμε:

Ο γυπαετός είναι «μόνιμος κάτοικος» ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο. Το μόνο μέρος στη χώρα όπου μπορεί να τον παρατηρήσει κανείς σήμερα είναι πλέον η Κρήτη.

Ο γυπαετός φώλιαζε στη χαράδρα του Βίκου και στο φαράγγι του Αώου μέχρι πρόσφατα. Εξαφανίστηκε λόγω της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων που είχαν σαν στόχο τους τον έλεγχο σαρκοφάγων θηλαστικών, όπως του λύκου. Η τελευταία φορά που παρατηρήθηκε ήταν το 1991. Λέτε να υπάρχει ακόμα κρυμμένος στα δύσβατα βουνά;

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

 

1.2.    Το όρνιο (Gyps fulvus) 

Στην Ήπειρο το λένε: Όρνιο.

Πώς μοιάζει;

Το όρνιο είναι ένα πολύ μεγάλο πτωματοφάγο αρπακτικό πουλί με φαρδιές φτερούγες που χρησιμοποιεί για να ανεμοπορεί και να διανύει εύκολα μεγάλες αποστάσεις. Όταν πετά χαρακτηριστικές είναι οι άκρες από τις φτερούγες του που μοιάζουν με μακριά δάκτυλα.

Πού ζει;

Τρέφεται αποκλειστικά με πτώματα και για το λόγο αυτό είναι στενά συνδεμένο με την κτηνοτροφία  και τις μετακινήσεις των κοπαδιών. Προτιμά τις ανοιχτές εκτάσεις όπου πιο εύκολα εντοπίζει την τροφή του και αποφεύγει τα δάση.

Που φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει συνήθως σε αποικίες (δηλαδή πολλά ζευγάρια φτιάχνουν τις φωλιές τους δίπλα-δίπλα) σε απότομους γκρεμούς.

Απειλείται;

Καθώς τρέφεται αποκλειστικά με πτώματα κινδυνεύει από τα δηλητηριασμένα δολώματα που αποτελούν την κύρια απειλή για το είδος στην Ευρώπη. Στη χώρα μας άλλη σημαντική απειλή είναι η ενόχληση στους χώρους αναπαραγωγής από δραστηριότητες αναψυχής ή έργα. Μακροπρόθεσμα η μείωση της ελεύθερης βόσκησης οδηγεί στη μείωση της διαθέσιμης τροφής και απειλεί όλα τα νεκροφάγα πουλιά.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Θεωρούνταν το κοινότερο είδος γύπα της χώρας μας στο πρόσφατο παρελθόν. Ωστόσο μετά το 1990 ο πληθυσμός του αποδεκατίστηκε στην ηπειρωτική χώρα, όπου σήμερα απομένουν μόλις 7 αποικίες (Θράκη, Δυτική Ελλάδα, Ήπειρος, Αιτωλοακαρνανία). 24-28 αποικίες όρνιου υπάρχουν στην Κρήτη και δύο στις Κυκλάδες.

Πότε και που θα το δούμε:

Τα όρνια δεν μεταναστεύουν. Ωστόσο συνηθίζουν να ψάχνουν την τροφή τους καθημερινά σε ακτίνα 50-60 χιλιομέτρων από την αποικία τους. Μπορεί όμως να κινηθούν ως και 200 χιλιόμετρα μακριά για την ανεύρεση τροφής.

Μετά τη δεκαετία του 1980 τα όρνια σταμάτησαν να φωλιάζουν στον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου. Μοναχικά άτομα που προέρχονται από τις εναπομένουσες κοντινότερες αποικίες στην Ήπειρο (Τζουμέρκα, Παραμυθιά) επισκέπτονται περιστασιακά τον Εθνικό Δρυμό, όπως και το γειτονικό στα Γιάννενα Μιτσικέλι για να βρουν τροφή.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

1.3.    Ο ασπροπάρης (Neophron percnopterus)

Στην Ήπειρο το λένε: άλογο του κούκου, αλογόκουκο ή κουκάλογο γιατί πιστεύουν ότι κουβαλά τον κούκο από την Αφρική κάθε άνοιξη στα φτερά του.

Πώς μοιάζει;

Ο ασπροπάρης είναι ο μικρότερος από τους γύπες. Έχει λευκό σώμα, κεφάλι, ουρά και ώμους και μαύρες φτερούγες. Μοιάζει από μακριά σαν ένας πελαργός με κοντό λαιμό και πόδια.

Πού ζει;

Ζει σε ημιορεινές περιοχές όπου αναζητά την τροφή του σε λιβάδια με αραιούς θάμνους ή δέντρα, καλλιέργειες και σκουπιδότοπους. Τρέφεται με νεκρά ζώα, μα τρώει επίσης σάπια φρούτα, ζωντανά έντομα και  χελώνες.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει σε μικρές σπηλιές ή εσοχές βράχων.

Απειλείται;

Στην Αφρική η μείωση του  οφείλεται στη μείωση των πληθυσμών των άγριων οπληφόρων με τα οποία τρέφεται.  Πιθανά όμως σχετίζεται και  με την έμμεση δηλητηρίασή του από ένα κτηνιατρικό φάρμακο που οδήγησε σε δραματική μείωση τους γύπες στην Ινδία. Όταν τα πτωματοφάγα πουλιά τραφούν με νεκρά ζώα που έχουν πάρει το συγκεκριμένο φάρμακο  πεθαίνουν. Από όταν ανακαλύφθηκε ότι το σκεύασμα αυτό ευθύνεται για τον αφανισμό των γυπών άρχισαν οι προσπάθειες σε παγκόσμιο επίπεδο για την αντικατάστασή του από άλλο, μη τοξικό για τα πουλιά.

Η ενόχληση, η μολυβδίαση, η δηλητηρίαση και η ηλεκτροπληξία ευθύνονται για τις απώλειες στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα κυριότερη αιτία για τη ραγδαία μείωση του Ασπροπάρη φαίνεται να είναι η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων.  Άλλη σημαντική απειλή αποτελεί  η ενόχληση στους χώρους αναπαραγωγής από δραστηριότητες αναψυχής ή έργα, η μείωση της ελεύθερης βόσκησης και οι υγειονομικές διατάξεις για την υποχρέωση της ταφής κάθε νεκρού ζώου.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα ο Ασπροπάρης αριθμούσε περίπου 250 ζευγάρια τη δεκαετία του 1980, αλλά υπάρχουν πιθανά λιγότερα από 30 ζευγάρια σήμερα.

Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009) χαρακτηρίζεται από το 2007 ως παγκοσμίως απειλούμενος με εξαφάνιση. Είναι το πιο απειλούμενο είδος πουλιού της Ηπείρου.

Πότε και που θα τον δούμε:

Έρχεται στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες για να φωλιάσει, ενώ ξεχειμωνιάζει στην κεντρική Αφρική.

Στην πόλη των Ιωαννίνων  μέχρι πολύ πρόσφατα μπορούσε εύκολα να τον δει κανείς να αναζητά την τροφή του στο σκουπιδότοπο της Δουρούτης και να γυροπετά στις πλαγιές του Μιτσικελίου, που συντηρεί πλέον μόνο ένα ζευγάρι.

Στον Εθνικό Δρυμό φωλιάζει σε απότομες βραχώδεις πλαγιές και τρέφεται στα ανοιχτά βοσκοτόπια, . Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια οι παρατηρήσεις του γίνονται όλο και πιο σπάνιες.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

2. Οι αετοί

Οι αετοί είναι μεγάλα δυνατά αρπακτικά πουλιά με φαρδιές φτερούγες, δυνατό ράμφος και δυνατά νύχια. Οι αετοί των ανοιχτών εκτάσεων έχουν τετράγωνες φτερούγες που μοιάζουν στις άκρες τους σαν δάχτυλα όταν πετούν.  Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει ποικιλία ειδών που μάλιστα  κάποια είδη πολύ μικρότερου μεγέθους. Τα δυο φύλλα δεν διαφέρουν μεταξύ τους στο γτέρωμα παρά στο μέγεθος, καθώς τα θηλυκά υπερτερούν. Τα νεαρά άτομα διαφέρουν από τα ενήλικα στο φτέρωμα και αποκτούν το φτέρωμα του ενήλικου μετά από αρκετά χρόνια.

 

2.1.    Ο χρυσαετός  (Aquila chrysaetos)

Στην Ήπειρο τον λένε: αϊτό, σταυραϊτό.

Πώς μοιάζει;

Ο Χρυσαετός είναι ένας μεγαλόσωμος αετός με φαρδιές φτερούγες, δυνατό ράμφος και δυνατά γαμψά νύχια. Το φωτεινό κιτρινοκάστανο κεφάλι και το σβέρκο του, που μοιάζει χρυσό όταν το χτυπά ο ήλιος έδωσαν στον επιβλητικό αυτόν άρχοντα του βουνού το όνομά του.

Πού ζει;

Ζει σε ορεινές περιοχές με βράχια. Προτιμά τις ανοιχτές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση όπου κυνηγά πουλιά και θηλαστικά μικρού και μεσαίου μεγέθους, αλλά και ερπετά  (κυρίως χελώνες). Το χειμώνα τρέφεται και με νεκρά ζώα.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει κυρίως σε βράχια,  σε υψόμετρο 800-2.000 μ. και σπάνια σε δέντρα. Η φωλιά του είναι τεράστια και την χρησιμοποιεί για πολλά χρόνια αν δεν ενοχληθεί και αναγκαστεί να την εγκαταλείψει.

Απειλείται;

Καθώς τρέφεται περιστασιακά με νεκρά ζώα απειλείται από τα δηλητηριασμένα δολώματα. Η λαθροθηρία επίσης απειλεί το πιο εμβληματικό αρπακτικό της ορεινής χώρας. Το εντατικό κυνήγι των βασικών ειδών λείας του (λαγός – πέρδικα), η μείωση  των αγριόγιδων που αποτελούν μέρος της διατροφής του και η φθίνουσα πορεία της ελεύθερης βόσκησης που έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των νεκρών ζώων στα ορεινά λιβάδια επηρεάζουν αρνητικά τη διαθεσιμότητα τροφής του Χρυσαετού. Τέλος η δάσωση των ανοιχτών εκτάσεων όπου κυνηγά, λόγω της εγκατάλειψης παραδοσιακών αγροτικών δραστηριοτήτων και άλλες σύγχρονες απειλές όπως ανεξέλεγκτες δραστηριότητες τουρισμού έχουν αρνητική επίδραση στη διατήρησή του.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Ο χρυσαετός ήταν κοινός μέχρι τις αρχές του 19^ου αιώνα σε ολόκληρη την ηπειρωτική χώρα, αλλά και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου. Σήμερα έχει περιοριστεί σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Θράκης, της Μακεδονίας, της οροσειράς της Πίνδου μέχρι και τη Στερεά και σε ορισμένες περιοχές της Πελοποννήσου και της Εύβοιας, ενώ απαντά επίσης στην Κρήτη και πιθανόν στις Κυκλάδες (Σύρος). Ο πληθυσμός του παρουσιάζει τάσεις μείωσης, καθώς μια σειρά από κινδύνους τον απειλούν τοπικά.

Πότε και που θα τον δούμε:

Ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο και θεωρείται το ακριβό ζωντανό, μα δυστυχώς σπάνιο πια, στολίδι των βουνών της ενδοχώρας και των μεγάλων νησιών.

Σταμάτησε να φωλιάζει στο Μιτσικέλι, αλλά φωλιάζει στον Εθνικό Δρυμό Βίκου – Αώου. Ωστόσο είναι αρκετά ακριβοθώρητος και   σπάνιος ακόμη και στα απότομα βράχια που αποτελούν τον χαρακτηριστικό του βιότοπο.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

    

2.2.    Ο φιδαετός     (Circaetus gallicus)

Στην Ήπειρο τον λένε: αϊτό.

Πώς μοιάζει;

Ο Φιδαετός είναι ένας μεγάλος, ανοιχτόχρωμος αετός με μακριές φαρδιές φτερούγες, κοντό λαιμό και κεφάλι φαρδύ σαν της κουκουβάγιας. Το ασημόλευκο κάτω μέρος του σώματός του τον διαχωρίζει από τα υπόλοιπα αρπακτικά και κάνει εύκολη την αναγνώρισή του.

Πού ζει;

Αγαπά τις ανοιχτές εκτάσεις, όπως βοσκότοπους, αραιούς θαμνώνες και χωράφια με ξερολιθιές όπου αναζητά την τροφή του: φίδια (>90%) και σαύρες. Επίσης είναι κοινός σε ορεινά λιβάδια με βράχια και σάρες αν αυτά συντηρούν  ικανοποιητική πυκνότητα ερπετών.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει σε δάση ή δασικές συστάδες σε πεδιάδες κοντά σε δάση. Η φωλιά φτιάχνεται μέσα στην κώμη ψηλών ώριμων δέντρων (κωνοφόρων ή φυλλοβόλων).

Απειλείται;

Γενικότερα στη Μεσόγειο τους φιδαετούς απειλεί η λαθροθηρία,  οι πυρκαγιές των δασών όπου φωλιάζουν, καθώς και η κοπή ώριμων δέντρων που τους στερούν σημαντικές θέσεις φωλιάσματος.

Επίσης η εγκατάλειψη της ελεύθερης βόσκησης και η επακόλουθη δάσωση των εγκαταλελειμμένων βοσκοτόπων έχει ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση του κυνηγότοπού του.

Στο Ζαγόρι ένας πυροβολημένος φιδαετός που βρέθηκε τον Αύγουστο του 2006 αποτελεί την πιο πρόσφατη γνωστή περίπτωση λαθροθηρίας, που πήρε μεγάλη δημοσιότητα στα τοπικά ΜΜΕ.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Αποτελεί πιθανότατα τον πιο κοινό αετό βουνών της ενδοχώρας. Παρατηρείται σχεδόν σε όλη την ηπειρωτική χώρα, αλλά και σε πολλά νησιά.

Πότε και πού θα τον δούμε;

Ο φιδαετός έρχεται στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, για να φωλιάσει στα μέσα Μάρτη - αρχές Απρίλη από περιοχές νοτίως της Σαχάρας όπου ξεχειμωνιάζει.

Μπορούμε να τον δούμε από την πόλη των Ιωαννίνων να γυροπετά στις πλαγιές του Μιτσικελίου.

Στον Εθνικό Δρυμό Βίκου- Αώου ο φιδαετός είναι ο αετός που μπορεί ευκολότερα να παρατηρηθεί  κι εύκολα να αναγνωριστεί το καλοκαίρι.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

2.3.    Ο τσίφτης   (Milvus migrans)

Στην Ήπειρο τον λένε: Δεν ξέρουμε αν έχει τοπικό όνομα.

Πώς μοιάζει;

Ο τσίφτης είναι ένας μεσαίου μεγέθους σκουρόχρωμος αετός με ελαφρά ψαλιδωτή ουρά.

Πού ζει;

Θα τον δούμε σε υδροχαρή δάση σε περιοχές χαμηλού υψομέτρου κοντά σε  υγρότοπους ή λίμνες όπου τρέφεται με ψάρια. Συχνά κυνηγά επίσης έντομα σε ανοιχτές εκτάσεις, αλλά τρέφεται και με μικρά κομμάτια νεκρών ζώων που αναζητά σε σκουπιδότοπους, αστικές περιοχές και σφαγεία.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει σε φυλλοβόλα ή κωνοφόρα δέντρα, αλλά και πάνω σε ανθρώπινες εγκαταστάσεις.

Απειλείται;

Καθώς τρέφεται με νεκρά ζώα μπορεί να πέσει θύμα δηλητηρίασης από δολώματα ή φυτοφάρμακα. Άλλες απειλές συνιστούν η μείωση των αποθεμάτων ψαριών, τα οποία επίσης αποτελούν τροφή του, η λαθροθηρία και η πρόσκρουση σε ηλεκτροφόρα καλώδια.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα ο Τσίφτης δεν υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα κοινός. Ωστόσο κατά τον 19^ο αιώνα μπορούσαμε να τον δούμε πολύ πιο συχνά και σε πιο πολλά μέρη από ότι σήμερα.

Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009) χαρακτηρίζεται ως Τρωτό.

Πότε και πού θα τον δούμε;

Έρχεται στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη για να φωλιάσει, ενώ ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, στα τροπικά δάση νότια της Σαχάρας.

Στην πόλη των Ιωαννίνων  απαντά το καλοκαίρι να τρέφεται στο σκουπιδότοπο της Δουρούτης. Εκτιμάται ότι το είδος φωλιάζει σε κάποιο από τα δασύλλια της πόλης (δάσος Μονής Δουρούτης, περιαστικό άλσος Ιωαννίνων ή «Γιαννιώτικο Σαλόνι»).

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

3. Οι γερακίνες

Οι γερακίνες είναι αρπακτικά πουλιά μεσαίου μεγέθους. Έχουν φαρδιές φτερούγες που χρησιμοποιούν για να ανεμοπορούν ψηλά στον ουρανό αξιοποιώντας τα θερμά ανοδικά ρεύματα του αέρα.

3.1.    Η γερακίνα      (Buteo buteo)

Στην Ήπειρο τη λένε: μπουφογέρακο.

Πώς μοιάζει;

Η γερακίνα έχει φαρδιές φτερούγες, κοντόχοντρο λαιμό και κοντή ουρά. Συχνά τη βλέπουμε να γυροπετά με τις φτερούγες σηκωμένες προς τα πάνω σε σχήμα ν και την ουρά απλωμένη σαν βεντάλια. Θα τη δούμε επίσης καθισμένη πάνω σε στύλους στην άκρη του δρόμου να παραμονεύει τα θηράματά της.

Πού ζει;

Μπορούμε να τη δούμε σε κάθε βιότοπο από το επίπεδο της θάλασσας ως τις κορυφές των ψηλών βουνών, ακόμη και σε υψόμετρο πάνω από τα 2.000 μέτρα. Βέβαια προτιμά τα μέτρια υψόμετρα και τις περιοχές με λόφους και αραιή βλάστηση. Συχνάζει επίσης σε αγροτικές καλλιέργειες όπου αναζητά την τροφή της, κυρίως ποντίκια. Τρέφεται επίσης με πουλιά, ερπετά, αμφίβια, γαιοσκώληκες, αλλά και με ψοφίμια.

Πού φτιάχνει τη φωλιά της;

Φωλιάζει σε δέντρα σε συστάδες ή δάση που βρίσκονται κοντά στις ανοιχτές περιοχές ή στις καλλιέργειες όπου κυνηγά.

Απειλείται;

Αν και οι γερακίνες είναι κοινά πουλιά απειλούνται τοπικά κυρίως από τη λαθροθηρία. Το γεγονός ότι συχνάζουν σε αγροτικές εκτάσεις κοντά στους ανθρώπους σε συνδυασμό με το αγρό τους πέταγμα τις καθιστά εύκολο στόχο  για ασυνείδητους λαθροθήρες που αφανίζουν αυτό το ευεργετικό για τους αγρότες πουλί. Ως αποτέλεσμα εκατοντάδες γερακίνες σκοτώνονται ή στέλνονται κάθε χρόνο στα κέντρα περίθαλψης της χώρας. Επίσης καθώς τρέφονται με ποντίκια και νεκρά ζώα είναι ευάλωτες σε δηλητηριάσεις από ποντικοφάρμακα ή δηλητηριασμένα δολώματα.

Η κατάσταση διατήρησής της στην Ελλάδα;

Η γερακίνα είναι το πιο κοινό μετρίου μεγέθους αρπακτικό πουλί της Ελλάδας. Ο πληθυσμός της θεωρείται σταθερός στη χώρα μας, αν και μπορεί να παρουσιάζει μειώσεις τοπικά.

Πότε και πού θα τη δούμε;

Θα τη δούμε όλο το χρόνο να γυροπετά στα περίχωρα της πόλης των Ιωαννίνων και στις ανοιχτές εκτάσεις του Εθνικού Δρυμού Βίκου - Αώου. Το χειμώνα είναι πιο εύκολο να την παρατηρήσει κανείς, καθώς πολλά άτομα καταφθάνουν από βορειότερες περιοχές για να περάσουν το χειμώνα στη χώρα μας.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

3.2.    Ο σφηκιάρης (Pernis apivorus)

Στην Ήπειρο τον λένε: Δεν ξέρουμε αν έχει τοπικό όνομα.

Πώς μοιάζει;

Ο σφηκιάρης είναι πολύ παρόμοιος, τόσο στο μέγεθος, όσο και στα χαρακτηριστικά, με τη γερακίνα (Buteo buteo) με την οποία δεν ξεχωρίζει εύκολα από μακριά.

Πού ζει;

Φωλιάζει σε πυκνά δάση κι αναζητά την τροφή του σε ξέφωτα, σε ανοικτές εκτάσεις με αραιή βλάστηση και στις άκρες του δάσους.  Όπως φανερώνει το όνομά του έχει πολύ εξειδικευμένο διαιτολόγιο που περιλαμβάνει έντομα (ιδιαίτερα σφήκες και σφηκοφωλιές). Τρώει επίσης ερπετά, αμφίβια ακόμη και καρπούς που βρίσκει περπατώντας στο έδαφος.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει τη φωλιά του μέσα στην κώμη ώριμων δέντρων σε δάση.

Απειλείται;

Απειλείται από τη λαθροθηρία, τη διάνοιξη δρόμων σε ορεινές απρόσιτες περιοχές την ενόχληση στα μέρη όπου φωλιάζει, τις υλοτομήσεις ώριμων δέντρων, τα καλώδια υψηλής τάσης, καθώς και από την εγκατάλειψη ή αλλαγή παραδοσιακών χρήσεων γης (δάσωση εγκαταλειμμένων αγροτικών εκτάσεων, χρήση βιοκτόνων και καταστροφή φυτοφρακτών).

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Ο σφηκιάρης έχει πολύ μεγάλο πληθυσμό στην Ευρώπη που παρουσιάζει σταθερότητα και γι αυτό το λόγο το είδος δεν απειλείται, μα αντίθετα θεωρείται ασφαλές. Και στην Ελλάδα θεωρείται κοινό δασόβιο αρπακτικό πουλί, οι πληθυσμοί του οποίου δεν έχουν υποστεί δραματικές αλλαγές τα τελευταία χρόνια.

Πότε και πού θα τον δούμε;

Έρχεται στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη για να φωλιάσει, ενώ ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, στα τροπικά δάση νότια της Σαχάρας.

Φωλιάζει στο Μιτσικέλι και κυνηγά στις ανοιχτές εκτάσεις γύρω από την πόλη των Ιωαννίνων.

Είναι εύκολο να τον παρατηρήσει κανείς το καλοκαίρι στον Εθνικό Δρυμό Βίκου- Αώου να αναζητά την τροφή του σε ξέφωτα, στις άκρες του δάσους ή σε ανοικτές εκτάσεις με αραιή βλάστηση.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

4. Το ξεφτέρι    (Accipiter nisus)

Στην Ήπειρο το λένε: σαΐνι ή τσαμπογέρακο, επειδή τρέφεται με τσαμπιά, δηλαδή μικρά πουλιά.

Πώς μοιάζει;

Το ξεφτέρι είναι ένα μικρό αρπακτικό με φαρδιές και κοντές στρογγυλεμένες φτερούγες και μακριά ουρά που το βοηθά να ελίσσεται ανάμεσα στα δέντρα μέσα στα δάση όπου κυνηγά.

Πού ζει;

Προτιμά τις δασωμένες περιοχές, αλλά το βλέπουμε συχνά και κοντά σε οικισμούς. Το χειμώνα βρίσκει καταφύγιο ακόμη και μέσα σε κατοικημένες περιοχές, όπως πάρκα και άλση ακολουθώντας τα μικρά πουλιά που αποτελούν την τροφή του. Παρά το μικρό του μέγεθος είναι δεινός κυνηγός πουλιών στο μέγεθος του σπουργίτη.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει τη φωλιά του σε δέντρα ή ψηλούς θάμνους. Κάθε χρόνο φτιάχνει νέα φωλιά.

Απειλείται;

Αν και οι πληθυσμοί του παραμένουν σταθεροί στη χώρα μας εν δυνάμει απειλή γι αυτό το μικρό δασόβιο αρπακτικό αποτελεί η όχληση στα μέρη όπου φωλιάζει. Τέλος όπως και τα υπόλοιπα αρπακτικά στη Μεσόγειο απειλείται από τη λαθροθηρία.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Το ξεφτέρι αποτελεί ένα αρκετά κοινό  μόνιμο κάτοικο της χώρας μας και είναι το τυπικό γεράκι των δασών της χώρας μας.

Πότε και πού θα το δούμε:

Ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο. Το χειμώνα ξεφτέρια από βορειότερες περιοχές έρχονται στη χώρα μας για να περάσουν έναν πιο ήπιο χειμώνα και τότε είναι πιο εύκολο να το παρατηρήσει κάποιος.

Φωλιάζει στο Αισθητικό Δάσος Ιωαννίνων και το χειμώνα είναι εύκολο να το παρατηρήσει κανείς να κυνηγά ακόμα και μέσα στην πόλη.

Αποτελεί κοινό αρπακτικό του Εθνικού Δρυμού Βίκου - Αώου. Εκεί το χειμώνα αφήνει τα πυκνά δάση και κυνηγά σε πιο ανοιχτά μέρη με σκόρπια δέντρα και θάμνους.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

5. Το διπλοσάϊνο   (Accipiter gentilis)

Στην Ήπειρο τον λένε: Δεν ξέρουμε αν έχει τοπικό όνομα.

Πώς μοιάζει;

To διπλοσάινο είναι ένα μεσαίου μεγέθους - μεγάλο δυνατό και σβέλτο αρπακτικό. Έχει φαρδιές φτερούγες και μακριά ουρά. Το θηλυκό είναι πολύ μεγαλύτερο σε μέγεθος από το αρσενικό με σχεδόν διπλάσιο βάρος!

Πού ζει;

Φωλιάζει σε δάση με κωνοφόρα ή φυλλοβόλα δέντρα. Κυνηγά σε ανοιχτές περιοχές κοντά στα δάση όπου φωλιάζει πουλιά, πράσινες σαύρες, αλλά και μικρά θηλαστικά (ως το μέγεθος του λαγού).

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει μια μεγάλη φωλιά από κλαδιά στα ψηλά κλαδιά (πάνω από 10 μ. ύψος) ώριμων δέντρων. Συχνά χρησιμοποιεί την ίδια φωλιά για πολλά χρόνια.

Απειλείται;

Αν και οι πληθυσμοί του παραμένουν σταθεροί στη χώρα μας εν δυνάμει απειλή γι αυτό το δασόβιο αρπακτικό αποτελούν λανθασμένες δασοκομικές πρακτικές στα δάση όπου φωλιάζει. Τέλος όπως και τα υπόλοιπα αρπακτικά στη Μεσόγειο απειλείται από τη λαθροθηρία.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Το διπλοσάϊνο αποτελεί αρκετά κοινό μόνιμο κάτοικο της χώρας μας, κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα άτομα από βορειότερες περιοχές επιλέγουν τη χώρα μας για να περάσουν το χειμώνα.

Πότε και πού θα το δούμε:

Ζει στη χώρα μας όλο το χρόνο. Το χειμώνα διπλοσάινα από βορειότερες περιοχές έρχονται στη χώρα μας για να περάσουν έναν πιο ήπιο χειμώνα.

Φωλιάζει στον Εθνικό Δρυμό Βίκου Αώου, αλλά είναι αρκετά σπάνιο και δεν είναι εύκολο να το παρατηρήσει κανείς.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

6. Τα γεράκια

Τα γεράκια είναι μικρά - μεσαίου μεγέθους αρπακτικά πουλιά με μυτερές φτερούγες που τους δίνουν τη δυνατότητα ευέλικτων γρήγορων πτήσεων. Τα περισσότερα συλλαμβάνουν τη λεία τους στον αέρα.

6.1.    Το βραχοκιρκίνεζο  (Falco tinnunculus)

Στην Ήπειρο το λένε: κιρκινέζι.

Πώς μοιάζει;

Το βραχοκιρκίνεζο  είναι ένα μικρό γεράκι με στενές, μακριές φτερούγες και μακριά, στενή ουρά. Συχνά φτεροκοπά επιτόπου με την ουρά του να κρέμεται απλωμένη σαν βεντάλια.

Πού ζει;

Αγαπά τις ανοιχτές περιοχές όπου κυνηγά ποντίκια, ερπετά και έντομα. Θα το δούμε σε αγρούς, βραχώδεις λόφους, βοσκοτόπια κι ακάλυπτες εκτάσεις κοντά ή μέσα σε οικισμούς. Τρέφεται με ποντίκια, μεγάλα έντομα (όπως ακρίδες) και σαύρες.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει τη φωλιά του σε δέντρα, βράχια, αλλά και σε κτίρια. Κάποιες φορές μπορεί να χρησιμοποιήσει παλιές φωλιές από κουρούνες ή καρακάξες για να φωλιάσει.

Απειλείται;

Στην Ευρώπη η κυριότερη απειλή για αυτό το μικρό γεράκι των αγρών είναι η εντατικοποίηση των γεωργικών πρακτικών που καταστρέφει το βιότοπό του: η απομάκρυνση γέρικων δέντρων σε φυτοφράχτες του στερεί πολύτιμες θέσεις φωλιάσματος, ενώ η  αφθονία των ειδών με τα οποία τρέφεται απειλείται έμμεσα από τη χρήση φυτοφαρμάκων. Τέλος όπως και τα υπόλοιπα αρπακτικά στη Μεσόγειο απειλείται από τη λαθροθηρία.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Το βραχοκιρκίνεζο είναι το πιο πολυάριθμο είδος αρπακτικού της Ελλάδας και απαντά τόσο στην ηπειρωτική χώρα, όσο και στα νησιά. Αν και οι πληθυσμοί του γενικά είναι σταθεροί, τοπικά μπορεί να παρουσιαστούν μειώσεις.  Επίσης το είδος απουσιάζει από κάποιες περιοχές που διαθέτουν τον κατάλληλο βιότοπο πιθανά λόγω της λαθροθήρας. 

Πότε και πού θα το δούμε:

Ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο κι είναι ένα κοινό είδος, εύκολο να το παρατηρήσει κανείς.

Στην πόλη των Ιωαννίνων φωλιάζει σε βράχια γύρω από την πόλη, αλλά και στην πανεπιστημιούπολη. Μπορεί να το παρατηρήσει κανείς εύκολα στις ανοιχτές εκτάσεις στις παρυφές της πόλης να κυνηγά. 

Στον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου είναι το γεράκι που μπορεί ευκολότερα να παρατηρήσει κάποιος και ένα από τα πιο κοινά αρπακτικά της περιοχής.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

6.2.    Το κιρκινέζι    (Falco naumanni)

Στην Ήπειρο τον λένε: κίληλας, κίληλης (στον πληθυντικό κιληλαίοι ή κιληλάδες), εξαιτίας της φωνής του που ηχοποιείται σε κίλιλι- κίλιλι.

Πώς μοιάζει;

Το κιρκινέζι είναι ένα μικρό κομψό γεράκι με μυτερές φτερούγες και στενή ουρά. Το αρσενικό έχει γαλάζιο κεφάλι και καστανοκόκκινη πλάτη. Το θηλυκό έχει καφετί κεφάλι και καστανή πλάτη με σκούρες ρίγες και ραβδωτή ουρά.

Πού ζει;

Απαντά σε ζεστές περιοχές με χαμηλή βλάστηση, σε ορεινά λιβάδια και βοσκοτόπια όπου εύκολα μπορεί να εντοπίσει τη λεία του: έντομα (ακρίδες, σκαθάρια κ.α.) και σπανιότερα σαύρες.

Στην ευρύτερη περιοχή των Ιωαννίνων αφήνει τη φωλιά του στο κέντρο της πόλης και αναζητά την τροφή του στις πλαγιές των λόφων πίσω από την πανεπιστημιούπολη, το Ασβεστοχώρι και τα Μάρμαρα. Χρησιμοποιεί επίσης πιο μακρινούς κυνηγότοπους στο Μιτσικέλι και στη Δωδώνη. Μετά το τέλος της αναπαραγωγής αναζητά την τροφή του σε πιο απομακρυσμένες περιοχές όπως στα ορεινά βοσκοτόπια των γύρω βουνών και τότε φτάνει και ως τον εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Πολλά ζευγάρια μαζί φωλιάζουν δίπλα-δίπλα σε αποικίες σε τρύπες στους τοίχους παλιών σπιτιών, κάτω από τις στέγες, σε τρύπες δέντρων ή σε βράχια.

Απειλείται;

Απειλείται από την εντατικοποίηση της γεωργίας, τη χρήση αγροχημικών στις καλλιέργειες, τον περιορισμό της ελεύθερης βόσκησης και την αστικοποίηση αγροτικών περιοχών. Όλα τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της διαθεσιμότητας της τροφής του. Επίσης κατεδαφίσεις ή αντικαταστάσεις παλιών σκεπών του στερούν πολύτιμες θέσεις για φώλιασμα. 

Στην περιοχή των Ιωαννίνων σοβαρότατη απειλή αποτελεί η ραγδαία αστικοποίηση και η μετατροπή της αγροτικής γης σε οικόπεδα, η οποία αλλοιώνει δια παντός το βιότοπό του. Αρνητική επίδραση πιθανά έχει και η μείωση της κτηνοτροφίας στους κυνηγότοπους του. Άλλη απειλή τοπικά είναι η ακατάλληλη κοπή των αιωνόβιων δέντρων του κέντρου των Ιωαννίνων όπου τα πουλιά κουρνιάζουν  και κοιμούνται.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Ο μικρός πληθυσμός του Κιρκινεζιού στην Ευρώπη αποτυπώνει σοβαρές μειώσεις που συνέβησαν κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1970-1990. Οι μειώσεις αυτές αντανακλούν αλλαγές στα αγροτικά ευρωπαϊκά τοπία, αλλά και απώλεια βιοτόπων στην Αφρική όπου το είδος ξεχειμωνιάζει.

Η Ελλάδα φιλοξενεί τον 3^ο ή 4^ο μεγαλύτερο πληθυσμό της Ευρώπης. Ωστόσο το είδος  έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια και έρευνες δείχνουν ότι  π.χ. στη Θεσσαλία παρατηρείται μια σημαντική μείωση πάνω από 50%  σε διάστημα 10 περίπου ετών (1995 – 2003), γεγονός που πιθανότατα συμβαίνει και στα Ιωάννινα.

Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009) χαρακτηρίζεται ως Τρωτό.

Πότε και πού θα το δούμε:

Έρχεται στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Νότια Ευρώπη η για να φωλιάσει, ενώ ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, νότια της Σαχάρας και κυρίως στη Νότια Αφρική.

Στα Γιάννενα τα κιρκινέζια φωλιάζουν σε δημόσια κτίρια με κεραμοσκεπές, όπως στο Δημαρχείο και στο Δικαστικό Μέγαρο στο κέντρο της πόλης. Στο παρελθόν φώλιαζαν στα σπίτια και στο τείχος του Κάστρου. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων πάνω από το 90% αυτών των ζευγαριών έχει πλέον εξαφανιστεί. Την άνοιξη και το καλοκαίρι είναι πολύ εύκολο να τα δει κανείς να πετάνε στον ουρανό των Ιωαννίνων.  

Στα τέλη του Αυγούστου χιλιάδες κιρκινέζια που φωλιάζουν σε άλλες περιοχές συνωστίζονται για μερικές μέρες ή βδομάδες στα Γιάννενα πριν ξεκινήσουν όλα μαζί το μεγάλο τους ταξίδι για την Αφρική. Τα πουλιά αυτά κουρνιάζουν τα βράδια στα πλατάνια του Μώλου των Ιωαννίνων και διασπείρονται την ημέρα σε αναζήτηση τροφής στα ορεινά λιβάδια των γύρω βουνών. Αναζητούν την τροφή τους και στα οροπέδια του Εθνικού Δρυμού Βίκου – Αώου όπου μπορεί να τα παρατηρήσει κανείς κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

6.3.    Ο πετρίτης    (Falco peregrinus)

Στην Ήπειρο τον λένε: ατματζιά.

Πώς μοιάζει;

Ο πετρίτης είναι το πιο δυνατό γεράκι της χώρας μας και το ταχύτερο πουλί του κόσμου. Η ταχύτητά του μπορεί να φτάσει τα 360 χλμ/ώρα όταν εφορμά κάθετα για να πιάσει τη λεία του.

Πού ζει;

Αγαπά τις απόκρημνες περιοχές με βράχια και ορθοπλαγιές που χρησιμοποιεί για να φτιάξει τη φωλιά του, αλλά κυνηγά  στις ανοιχτωσιές μικρά ή μεσαίου μεγέθους πουλιά.  Τις τελευταίες δεκαετίες εξαπλώνεται και σε κατοικημένες περιοχές, όπου φωλιάζει σε ψηλά κτίρια και τρέφεται με πουλιά των πόλεων, όπως τα περιστέρια που αποτελούν εύκολη λεία για αυτόν τον εξαιρετικά εύστοχο κυνηγό.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Φωλιάζει σε απότομα βράχια σε  πατάρια βράχων και μικρές σπηλιές.

Απειλείται;

Ως ιδιαίτερη απειλή στην Ευρώπη αναφέρεται η παράνομη συλλογή αυγών και νεοσσών για ιερακοθηρία. Στο παρελθόν η χρήση εντομοκτόνων και λιπασμάτων στις καλλιέργειες μέσω της τροφικής αλυσίδας έφτανε ως τον Πετρίτη (βιοσυσσώρευση) με αποτέλεσμα την αποτυχία της αναπαραγωγής και έπληξε σοβαρά το είδος σε κάποιες βόρειες χώρες τη δεκαετία 1955-1965.

Στη χώρα μας τον πετρίτη απειλεί η λαθροθηρία και τοπικά η μείωση της τροφής του. Για παράδειγμα στο φαράγγι του Βίκου η μείωση των αγριοπερίστερων αποτελεί παράγοντα περιορισμού του είδους.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Ο πετρίτης παρουσιάζει μια ευρεία κατανομή όχι μόνο στην ηπειρωτική χώρα, αλλά και στα νησιά. Αν και τοπικά μπορεί να είναι σπάνιος δεν θεωρείται ιδιαίτερα απειλούμενος σε σχέση με τα υπόλοιπα αρπακτικά πουλιά.

Πότε και πού θα τον δούμε:

Ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο κοντά στις βραχώδεις περιοχές όπου φωλιάζει. Ωστόσο το χειμώνα εξαπλώνεται και σε άλλες περιοχές προς αναζήτηση τροφής.

Φωλιάζει στο Μιτσικέλι, αλλά και μέσα στην πόλη των Ιωαννίνων, όπως και στον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου. 

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

7. Τα νυκτόβια αρπακτικά (γλαύκες)

Τα νυκτόβια αρπακτικά βασίζουν την επιβίωσή τους στο νυχτερινό κυνήγι. Μια σειρά προσαρμογών, όπως το πυκνό και μαλακό τους φτέρωμα που κάνει αθόρυβο το πέταγμά τους και η εξαιρετική ακοή και όρασή τους τα καθιστά εξαιρετικούς νυχτερινούς κυνηγούς. Κοινά στα νυχτοπούλια μορφολογικά χαρακτηριστικά αποτελούν το μεγάλο κεφάλι, συχνά με χαρακτηριστικά σχέδια στο πρόσωπο, στρογγυλά μάτια τοποθετημένα μπροστά που τους εξασφαλίζουν στερεοσκοπική όραση και τα βοηθούν να εκτιμούν τις αποστάσεις και τούφες φτερών σαν αυτιά που λέγονται αντία  στο πάνω μέρος του κεφαλιού τους. Τα αντία δεν έχουν καμία σχέση με τη λειτουργία των αυτιών παρά βοηθούν τα πουλιά να καμουφλάρονται ανάμεσα στα κλαδιά των δέντρων, καθώς διασπούν το περίγραμμα του σώματός τους. Μάλιστα σε συνδυασμό με τον κρυπτικό χρωματισμό τους τα νυχτοπούλια γίνονται αόρατα κι είναι πιο εύκολο να αντιληφθούμε την παρουσία τους από τη φωνή παρά από την παρατήρησή τους.

7.1.    Ο γκιώνης  (Otus scops)

Ο γκιώνης είναι το μικρότερο νυκτόβιο αρπακτικό της χώρας μας. Είναι εύκολο να τον αναγνωρίσουμε από την μονότονη μελαγχολική του φωνή: ένα επαναλαμβανόμενο «τιου», οικείο σε κάθε γωνιά της χώρας τις καλοκαιρινές νύχτες.

Ο γκιώνης έρχεται στο νομό Ιωαννίνων από την Αφρική κάθε καλοκαίρι για να φωλιάσει.  Τις νύχτες του καλοκαιριού θα τον ακούσουμε στην πόλη των Ιωαννίνων και σε όλα τα χωριά του Εθνικού Δρυμού Βίκου - Αώου. Αν είμαστε ήσυχοι και προσεκτικοί και ακολουθήσουμε τη φωνή του θα τον δούμε να στέκεται πάνω σε στύλους ή δέντρα και να κυνηγά τα έντομα που αποτελούν την τροφή του.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

7.2.    Ο μπούφος    (Bubo Bubo)

Ο μπούφος είναι το μεγαλύτερο νυκτόβιο αρπακτικό πουλί της χώρας μας. Έχει γεροδεμένη κατασκευή, πυκνό φτέρωμα, μεγάλο κεφάλι, μακριές τούφες αυτιών και μεγάλα πορτοκαλοκόκκινα μάτια.

Ο μπούφος αποτελεί μόνιμο κάτοικο της χώρας μας. Είναι ισχυρά επικρατειακό είδος, αν και τα νεαρά μπορούν να βρεθούν ακόμη και 200 χιλιόμετρα μακριά από τη φωλιά τους.

Φωλιάζει στο Μιτσικέλι, αλλά δεν θα τον δούμε στην πόλη των Ιωαννίνων, γιατί δεν αγαπά τα φώτα του πολιτισμού. Κάποια ζευγάρια φωλιάζουν στον Εθνικό Δρυμό Βίκου –Αώου, αλλά είναι σπάνιο είδος και δεν είναι εύκολο να παρατηρηθεί.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΒΡΑΧΙΑ

ΔΑΣΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

7.3.    Ο χουχουριστής  (Strix aluco)

Ο χουχουριστής είναι ένα μεσαίου μεγέθους νυκτόβιο αρπακτικό πουλί με φαρδιές στρογγυλεμένες φτερούγες και μεγάλο στρογγυλό κεφάλι. Η φωνή του είναι ένα λυπητερό χουχούρισμα που ακούγεται κάπως έτσι: «χοοοου, χο, χο,χο, χο, χοοοοου».

Ζει στη χώρα μας όλο το χρόνο. Φωλιάζει στον Εθνικό Δρυμό Βίκου –Αώου σε μεγάλα γέρικα δέντρα, όπως σε αιωνόβιες βελανιδιές κοντά σε απόμερα ξωκλήσια που του εξασφαλίζουν ένα ήσυχο λημέρι.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

7.4.    Η κουκουβάγια      (Athene noctua)

Η κουκουβάγια, το πουλί έμβλημα της θεάς Αθηνάς της Αρχαίας Ελλάδας, είναι ένα μικρό νυχτοπούλι με κοντόχοντρο σώμα, μεγάλο στρογγυλό κεφάλι, μακριά πόδια, κοντή ουρά και χαρακτηριστικά μεγάλα κίτρινα μάτια.

Η κουκουβάγια αποτελεί μόνιμο κάτοικο της χώρας μας. Θα τη δούμε στα Γιάννενα να κυνηγά στο κάστρο ή κοντά σε χαλάσματα τη νύχτα Στον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου μπορούμε να την παρατηρήσουμε μέσα στα χωριά να παραμονεύει την τροφή της καθισμένη σε στύλους, ξερολιθιές, καλώδια και σκεπές σπιτιών.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

7.5.    Ο νανόμπουφος    (Asio otus)

Ο νανόμπουφος μοιάζει, όπως λέει και το όνομά του, με πολύ μικρό και λεπτό μπούφο με πορτοκαλιά μάτια και χαρακτηριστικά αντία (φούντες από φτερά σαν αυτιά) που φαίνονται όταν το πουλί βρίσκεται σε επιφυλακή.

Ζει στην Ελλάδα όλο το χρόνο. Το χειμώνα πουλιά από βορειότερες περιοχές έρχονται στη χώρα μας για να ξεχειμωνιάσουν.  Φωλιάζει σε πεύκα στα δάση γύρω από την πόλη των Ιωαννίνων και καθώς τα μικρά όταν βγαίνουν από τη φωλιά περιπλανιούνται έχει παρατηρηθεί και σε κατοικημένες περιοχές στα περίχωρα της πόλης.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

8. Οι πελαργοί

8.1.    Ο λευκός πελαργός     (Ciconia ciconia)     

Στην Ήπειρο τον λένε: λέλεκα.

Πώς μοιάζει;

 Ο πελαργός είναι ένα μεγάλο ασπρόμαυρο πουλί με μακρύ λαιμό και πόδια. Έχει χαρακτηριστικό κόκκινο ράμφος και κόκκινα πόδια.

Πού ζει;

Αγαπά τις αγροτικές περιοχές, όπου αναζητά την τροφή του σε ρέματα, ρηχά στάσιμα νερά, ξερολίβαδα και βοσκοτόπια. Τρέφεται με βατράχια, φίδια, σαύρες, σκουλήκια και έντομα. Επίσης κυνηγά ποντίκια, αλλά και αρουραίους.

Πού φτιάχνει τη φωλιά του;

Χτίζει μια μεγάλη φωλιά με κλαδιά που ενισχύει με χώμα, χορτάρια, χαρτιά και κουρέλια. Μπορεί να τη φτιάξει πάνω σε δέντρα, κτίρια, εκκλησίες και καμπαναριά, στύλους, αλλά και σε τεχνητές πλατφόρμες που τοποθετεί η ΔΕΗ για την αποφυγή ατυχημάτων. Χρησιμοποιεί την ίδια φωλιά για πολλά χρόνια κάνοντάς της κάθε χρόνο μικρές επισκευές.

Απειλείται;

Η καταστροφή των πεδινών υγροτοπικών οικοσυστημάτων και των φυσικών υγρολίβαδων όπου οι πελαργοί τρέφονται αποτελούν τη βασική αιτία για τη δραματική μείωση του είδους τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα πάρα πολύ σημαντική απειλή αποτελεί η θνησιμότητα λόγω ηλεκτροπληξίας από πρόσκρουση σε ηλεκτροφόρα καλώδια.

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Οι πελαργοί ήταν πολύ πιο κοινοί και πολυάριθμοι στη χώρα μας ως τις αρχές του 20^ου αιώνα. Ωστόσο ο πληθυσμός τους μειώθηκε δραματικά και υπολογίζεται ότι έχει μειωθεί κατά 75% περίπου μέσα σε 50 χρόνια (1958 -2005).

Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009) χαρακτηρίζεται ως Τρωτό.

Πότε και πού θα τον δούμε:

Έρχεται στην Ελλάδα για να φωλιάσει το Μάρτη και ξαναφεύγει για την Αφρική όπου ξεχειμωνιάζει τον Αύγουστο.

Φωλιάζει μέσα στην πόλη των Ιωαννίνων στο τζαμί της Καλούτσανης, απέναντι από τη Ζωσιμαία Ακαδημία και στα περίχωρα της πόλης, όπως στον Κατσικά.

Στον Εθνικό Δρυμό Βίκου – Αώου κοπάδια πελαργών έρχονται για να τραφούν στα οροπέδια των Άνω και Κάτω Πεδινών όπου ακολουθούν τις θεριστικές μηχανές στα χωράφια. Κάποιες φορές παραμένουν και τα βράδια και κουρνιάζουν στις σκεπές και στις καμινάδες των γειτονικών χωριών.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

 

8.2.    Ο μαύρος πελαργός     (Ciconia nigra)   

Στην Ήπειρο τον λένε: λέλεκα.

Πώς μοιάζει;

Ο μαυροπελαργός μοιάζει πολύ με τον λευκό πελαργό από τον οποίο είναι ελάχιστα πιο μικρός. Είναι μαύρος με μεταλλικές πράσινες ή βιολετιές ανταύγειες και λευκή κοιλιά και μασχάλες που ξεχωρίζουν όταν το πουλί πετά.

Πού ζει;

Φωλιάζει σε χαμηλά υδροχαρή δάση, καθώς και σε δάση κωνοφόρων. Στα ορεινά μπορούμε να τον δούμε ως το υψόμετρο των 1.300 μέτρων. Τρέφεται σε ποτάμια, λίμνες και  νερόλακκους κυρίως με ερπετά κι αμφίβια (ιδίως βατράχια), αλλά και με μικρά θηλαστικά. Τα ενήλικα άτομα μπορούν να παρατηρηθούν έως και σε 4-15 χιλιόμετρα μακριά από τη φωλιά τους να ψάχνουν για τροφή για να ταΐσουν τα μικρά τους.

Που φτιάχνει τη φωλιά του;

Φτιάχνει μια φωλιά από κλαδιά σε ώριμα δέντρα ή βράχια.

Απειλείται;

Απειλείται από έργα που μεταβάλλουν την υδρολογία των υγροτοπικών περιοχών όπου τρέφεται, από τη μείωση της λείας του λόγω ρύπανσης, την πρόσκρουση σε ηλεκτροφόρα καλώδια και την ενόχληση στους χώρους όπου φωλιάζει, είτε την υποβάθμιση ή καταστροφή τους από ακατάλληλα δασικά έργα (διανοίξεις δρόμων, αποψιλωτικές υλοτομίες κ.α.).

Η κατάσταση διατήρησής του στην Ελλάδα;

Οι μαυροπελαργοί ήταν από τον 19^ο αι. είδος σπάνιο, αν και φώλιαζαν σε περισσότερες περιοχές από ότι στις μέρες μας. Φωλιάζουν στη Θράκη, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, στα βόρεια της Θεσσαλίας και στη Λέσβο. 

Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2009) χαρακτηρίζεται ως Κινδυνεύον.

Πότε και που θα το δούμε:

Έρχεται στην Ελλάδα για να φωλιάσει κάθε Απρίλη και παραμένει στη χώρα μας ως το Νοέμβρη. Ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, αν και μερικά άτομα μένουν στην Ελλάδα όλο το χρόνο.

Φωλιάζει σε μικρά απόμερα φαράγγια στον Εθνικό Δρυμό Βίκου – Αώου και είναι εύκολο να τον παρατηρήσει κανείς το καλοκαίρι κοντά σε ποτάμια και κανάλια όπου αναζητά την τροφή του.

Με μια ματιά:

Βρίσκεται στην Ελλάδα;

Φθινόπωρο	Χειμώνας	Άνοιξη	Καλοκαίρι

Φωλιάζει και τρέφεται;

ΔΑΣΟΣ

ΟΡΕΙΝΑ ΡΕΜΑΤΑ

Απειλείται με εξαφάνιση από την Ελλάδα;

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ	ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ	ΤΡΩΤΟ	ΔΕΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ